Er zijn overeenkomsten tussen hernia en spit, maar ook verschillen.

Beide ziektebeelden zijn aan elkaar gerelateerd. 


Hernia, spit en de relatie daartussen


Hernia

Een hernia betekent breuk of uitstulping. Bij een rughernia betreft het beiden: er zit een breuk (scheur) in de zogeheten tussenwervelschijf (discus) en er is een uitstulping. De meeste hernia’s bevinden zich onderin de wervelkolom:


Zijaanzicht

mikoala copyright




normale situatie hernia


Bij een hernia is de discus kapot: de gelachtige massa van het binnenste deel van de discus - de kern– puilt uit tot buiten de discus.


De oorzaak is een scheur in de vezellaag – de annulus– die zich rondom de kern bevindt.


Van bovenaf ziet het er zo uit:

Dwarsdoorsnede

mikoala copyright





Normale situatie     Hernia



Het herniaproces

De annulus bestaat uit zo’n 20 lagen dunne lamellen (minder dan een halve mm dik). Hierin liggen duizenden sterke vezels ingebed.


mikoala copyright




De annulus bestaat uit ongeveer twintig lamellen.



Normaal kan de kerninhoud niet door de lamellen heen lekken. De lamellen kunnen echter lek raken.


Er is pas sprake van een hernia als alle lamellen lek zijn en de kerninhoud uit de kern tot buiten de discus is gestuwd. Dit is een proces. De kerninhoud wordt geleidelijk verder van binnen naar buiten door de annulus geperst. Eerst scheuren de binnenste lamellen en daarna, stuk voor stuk of in etappes, de daarop volgende lamellen. Dit proces kan zich in een korte periode voltrekken maar ook jarenlang duren.


mikoala copyright


Beginnende scheur 


 Scheur halverwege 


Totale scheur: hernia



Spit


Spit wordt ook wel ‘acute lumbago’ genoemd, wat plotselinge pijn in de lage rug betekent. De spieren worden hard, de pijn ‘schiet’ in de rug en deze kan niet goed meer bewegen.


Bij het ontstaan van een scheur in de annulus kunnen vezels beschadigen:


mikoala copyright





Scheur in de annulus



Deze vezels bestaan uit collageen bindweefsel, net als de vezels die zich in de banden van de knie en enkel bevinden. Als deze vezels beschadigen treedt zwelling en pijn op, wat bij enkels en knieën duidelijk te zien en te voelen is.


Zwelling in de discus is niet aan de buitenkant te zien, maar deze zit wel in de weg: de discus kan niet meer vrij vervormen. Hierdoor - en ook door de pijn van gescheurde vezels - wordt het bewegen van de rug beperkt. Soms is zelfs rechtop staan niet meer mogelijk.

Alle symptomen die optreden bij spit (acute pijn, gespannen spieren,stijfheid, niet meer rechtop kunnen staan) zijn geheel te verklaren door acute schade aan vezels in de annulus. Door het massaal aanspannen van spieren wordt extra schade voorkomen. Deze reactie staat bekend als ‘defence musculaire’ en als 'bracing'.

Alleen de acute fase na het ontstaan van schade in de vezels, wordt spit genoemd. Als maanden later nog restklachten bestaan, dan spreekt men over chronische rugklachten.

Het klinische beeld van spit en gescheurde gewrichtsbanden lijkt niet alleen sterk op elkaar, de benaming is in de volksmond zelfs gelijk: door de knie gaan, door de enkel gaan en door de rug gaan!

Een volgende spitaanval is doorgaans pijnlijker dan de vorige. Dat komt omdat de annulus aan de buitenzijde veel beter is voorzien van zenuwen dan aan de binnenzijde. Hoe verder de scheur doortrekt in de annulus, des te pijnlijker het wordt. 


De intensiteit van de klachten wisselt nogal. Het hangt o.a. af van:

  • Aantal beschadigde vezels (grootte van de scheur)

  • De locatie (de buitenste lamellen zijn beter voorzien van zenuwen)

Lees meer over: Goed slapen na spitaanval



Verschil spit en hernia

Een hernia ontstaat op het moment dat de laatste lamel doorbreekt. Daarbij ontstaat, net zoals bij het doorbreken van de andere lamellen, schade aan vezels. Het is dan ook logisch dat het klinisch beeld van spit en hernia als twee druppels op elkaar lijken. De gebeurtenis is hetzelfde (scheuren van vezels in een of meer lamellen). Bij spit is de schade beperkt tot binnen de annulus en betreft het niet de laatste lamel. Bij een hernia betreft het juist wél de laatste lamel, eventueel samen met andere lamellen.

Een acute hernia en een zware spitaanval lijken erg veel op elkaar. Vaak treedt er bij een hernia beknelling van een zenuw op en dan kan de diagnose door een huisarts gesteld worden. Maar als er geen zenuw bekneld wordt, dan is de diagnose hernia niet met zekerheid te stellen en moet een MRI uitsluitsel geven.

Veel herniapatiënten hebben in de jaren vóór hun hernia al eens - en soms meer dan eens - spit gehad. Dit wordt vaak niet herkend als begin van een proces dat tot een hernia kan leiden. Later ontstaat er dan ‘zomaar’ een hernia.. Terwijl die spitaanvallen in feite voortkwamen uit de voorstadia: scheurtjes in de annulus op weg naar een totale scheur.



Oorzaken hernia en spit


Een hernia ontstaat niet zomaar. Dan zouden ‘uit het niets’ in één keer twintig gezonde lamellen, vol met sterke vezels, kapot moeten gaan. Dat is zeer onwaarschijnlijk. Uit onderzoek is bekend dat er verschillende voorstadia zijn te onderscheiden. Met en zonder schade aan de vezels in de lamellen.


Lekkages zonder vezelschade

Uit onderzoek van Tampier (Spine, 2007) bleek dat herhaald buigen van twee wervels (bukken) kan leiden tot lekkage van de kerninhoud naar de annulus. Dit gebeurde zonder dat er sprake was van piekbelasting. De eerste lekkage ontstond in de, vanaf de kern gerekend, 1lamel:


mikoala copyright





De gel lekte tussen twee vezels door, het werd er als het ware tussendoor geperst. Opvallend was dat de vezels, in de tekening blauw getekend, in dit stadium nog intact bleven. Bij het doorgaan met herhalend bukken begonnen één voor één ook de daaropvolgende lamellen te lekken. Er ontstaat een soort ‘gangpaadje’ dat kwetsbaar is voor piekbelastingen. 



Lekkages mét vezelschade

Wanneer piekbelasting optreedt in de discus, bijvoorbeeld bij zwaar tillen, dan zal de zwakste plek het als eerste begeven. De kerninhoud kan dan met kracht door het al bestaande ‘gangpaadje’ gestuwd worden waarbij er wel vezels kunnen scheuren.


mikoala copyright






Schaal van Dallas

Er worden vier graden in het scheurvormingsproces onderscheiden op de zogeheten schaal van Dallas:


1
egraad: scheur in de binnenste 1/3 deel

2egraad: scheur tot halverwege

3egraad: scheur tot in het buitenste 1/3 deel

4egraad: scheur tot in het buitenste 1/3 deel + scheuren naar opzij(tussen lamellen in)


mikoala copyright



 







    1egraad   2egraad          3egraad 4egraad



Tussen deze voorstadia en een echte hernia, bestaat er nog een tussenvorm: een ‘contained hernia’. Hierbij puilt de laatste lamel enorm uit, zonder dat de laatste lamel gescheurd is. De tot diep in de annulus doorgedrongen kerninhoud komt nét niet buiten de laatste lamel terecht en daarom betreft het hier in feite ook nog een soort voorstadium.


mikoala copyright










Contained hernia: De laatste lamel puilt plaatselijk enorm uit.

Er ontstaat een uitstulping, maar de laatste lamel is nog niet gescheurd.


Directe en indirecte oorzaken van scheuren

De oorzaak van een scheur in de annulus is zeker niet alleen de piekbelasting. Als een discus geheel intact is, dan kan het normale piekbelastingen weerstaan. Maar als een annulus verzwakt is door kleine lekkages in de lamellen of door kleine scheurtjes, dan is dat op zijn minst een mede oorzaak. Er spelen meer factoren mee. We onderscheiden directe en indirecte oorzaken.


Directe oorzaken


  1. Piekbelasting

Door een te zware belasting van de rug kan de druk in de discus hoger worden dan de annulus kan weerstaan, bijvoorbeeld zwaar tillen of een te zware oefening in de sportschool. Hierbij speelt de belastbaarheid een hele grote rol. Die kan door juiste training flink worden vergroot.


  1. Bukken en herhalend bukken

Door het bukken van de rug ontstaat een wigvorm van de discus, waarbij de achterzijde hoger is dan de voorzijde. De lamellen zijn aan de achterzijde gestrekt en de daardoor kwetsbaarder voor piekbelasting.


mikoala copyright




Rug gestrekt Rug gebogen



Hoe langer er gebukt wordt en hoe vaker achter elkaar, des te groter is het risico op lekkages en scheuren.


  1. Draaien

Het draaien van de rug, bijvoorbeeld i.c.m. bukken, brengt extra risico met zich mee. In stand en bij bukken zonder te draaien, worden alle vezels gelijkmatig belast en worden de lasten gelijk verdeeld. Bij draaien is dat niet zo.


mikoala copyright



Links draait de bovenste wervel rechtsom, neemt de spanning toe in de
rode vezel en ontspant de groene vezel. Rechts is dat precies andersom.


Bij de helft van de lamellen is de vezelrichting van links boven naar rechts beneden (in de tekening de rode vezel), bij de andere helft is dat omgekeerd (groene vezel).


Conclusie: Bij draaien wordt de ene helft van de vezels meer belast dan de andere helft. De lasten worden niet gelijk verdeeld en dat vergroot het risico op schade.



Indirecte oorzaken


  1. Bestaande lekkages zonder vezelschade

Door reeds bestaande lekkages zijn er lamellen verzwakt, ook als de vezels nog intact zijn. De kans dat er bij piekbelasting een soort ‘dijkdoorbraak’ komt is daardoor groter.


  1. Bestaande scheuren met vezelschade

Door eerdere scheuren waarbij ook vezels zijn beschadigd is de belastbaarheid verminderd. Dit vormt een groot risico op vervolgschade en het verder scheuren van een bestaande scheur.


  1. Voorafgaande statische belasting

Indien de vezels in de lamellen gedurende langere tijd gespannen zijn zonder dat er bewegingen plaatsvinden, dan is er sprake van statische belasting. Hierdoor neemt de elasticiteit van de vezels af en wordt hun maximale belastbaarheid eerder bereikt. De vezels zullen dan sneller beschadigen. Het verhoogde risico na statische belasting vindt bijvoorbeeld plaats bij lang zitten in een slechte houding (kromme rug) en bij een verkeerde slaaphouding.


  1. Slechte belastbaarheid van de discus

Door regelmatige belasting van de rug wordt de discus - als er niks geforceerd wordt - sterker. De belastbaarheid neemt toe. Iemand die niet gewend is om iets zwaars te tillen en dat toch een keer doet, loopt een groter risico op schade dan iemand die dat wel gewend is.



Gecombineerde oorzaken

Vaak spelen zowel directe als indirecte factoren een rol. Hoe meerstapeling van oorzaken, des te groter de kans op een hernia. Als iemand in een slechte houding slaapt, veel zit, al eens eerder doorde rug is gegaan en dan bij een activiteit die hij niet gewend is veel gaat bukken en draaien, dan kan het gauw mis gaan. Ook als de activiteit op zichzelf niet zo belastend is (bijvoorbeeld blaadjes opvegen in de tuin).



Lichaamssignalen

Voordat vezels scheuren zijn er meestal voortekenen. Deze kunnen maar het best geïnterpreteerd worden als alarmsignalen:

  • Vermoeidheid in de rug

  • Het moeizaam overeind kunnen komen na bukken

  • (Beginnende) pijn in de rug


Als een bepaalde activiteit, bijvoorbeeld werken in de tuin, leidt tot een vermoeid of pijnlijk gevoel in de rug, dan is het wijs te pauzeren of te stoppen en iets heel anders te gaan doen. De kerninhoud kan (verder) in de annulus terecht zijn gekomen. Dit kan ervaren worden als stijfheid, pijn of ‘slechts’ als een vermoeid gevoel. Oppassen is geboden.

Als er vermoeidheid optreedt is dat een natuurlijk signaal dat er een periode van rust nodig is. Die vermoeidheid hoeft zeker niet alleen te komen van belaste spieren, maar ook van de belaste vezels in de discus! Pijn is een nog veel sterker alarmsignaal: STOP!

Er zijn echter veel herniapatiënten die dit soort signalen niet voldoende hebben onderkend.


Lees meer over:

► Voorkomen en herstellen van een hernia

► Goed slapen na spitaanval


En lees ook over rugklachten:

► Chronische rugklachten

► Preventie en prognose





Verfijnd zoeken

Hernia en Spit | Pijn & Klachten | Ligwijzer